1988 yılında Türkiye’nin ilk alışveriş merkezi olarak kurulan Galleria, Türk halkını caddelerden kapalı alanlarda alışveriş yapma imkanı ile tanıştırdı. Ancak altyapı yatırımları yapılmış, doğru planlama ile sosyal hayatın merkezi olmaya aday alışveriş merkezlerinin hayatımıza girmesinden çok önce de Osmanlı kültüründen kalan Arasta’lar ve özellikle Kapalı Çarşı bizlerin hayatında önemli bir yere sahipti. Bu kültürel miras ve birikim ile Türkiye’de alışveriş merkezleri zaman içerisinde ticaret yapılan mekanların ötesinde, sinema, tiyatro, yeme içme mekanları gibi sosyal olanakları ile birer buluşma noktası, çekim merkezine dönüştüler.
1988 yılında başlayan alışveriş merkezi yatırımları geçen 20 yıl içerisinde çoğalarak büyüdü. 2006 yılından itibaren ise AVM yatırımları için altın çağ başladı. AVM’ler organize perakende sektörünün tüketiciyle buluşmasını ve ülke genelinde yaygınlaşmasını sağlayan önemli bir unsur oldu. Bugün Türkiye’de, 5.000 m2’nin üstünde kiralanabilir alana sahip, 74’ü İstanbul’da olmak üzere toplam 218 AVM var. Hem yerli hem de yabancı yatırımlar sonucunda, toplam kiralanabilir alan büyüklüğü 5 milyon metrekareyi aştı. 2010 sonunda tamamlanacak olan projelerle beraber, AVM sayısının 314’e, toplam metrekarenin de 8,5 milyona çıkması bekleniyor. Dolayısıyla sektör, genç ve dinamik yapısıyla büyümeye devam ediyor.
2008 yılında Türk AVM sektörü, Rusya’dan sonra Avrupa’daki 2. en aktif sektörü oldu. Bu alandan Avrupa geneline göre çok daha olumlu bir seyir izleyen Türkiye, 2009 yılında Rusya’daki yatırımlarında yavaşlaması ile birlikte birinci konuma yükseliyor. Avrupa’da 2010 yılına kadar tamamlanacak en büyük 12 proje içinden üç tanesi Türkiye’de bulunuyor.
Diğer taraftan AVM’lerin yatırımlar haricinde Türk ekonomisine en önemli katkısı, kayıtdışıyla mücadele üzerindeki olumlu etkileri. AVM’ler, organize perakendenin ve kredi kartlarının kullanımının yaygınlaşmasında önemli bir rol oynuyor. Halen ülkemizdeki yüksek seviyelerde olan kayıt dışılık oranına rağmen, AVM’ler tüketicinin konu hakkında bilinçlenmesini ve gelirlerin tamamının vergilendirilmesini ve kayıt altına alınmasını sağladı. AVM’ler istihdam konusunda da kayıtdışılığın büyük ölçüde önüne geçti.
Alışveriş merkezleri Türkiye’de hızla büyür, ekonomi ve istihdama katkı sağlarken çevresel ve sosyal sorumluluklarını da ihmal etmiyor. 2008 yılında AVM’lerde başlayan sigara yasağı, ilk dönemlerdeki ziyaretçi kalış süresi ve cirolardaki düşüşe rağmen desteklendi, AVM sektörü geçiş dönemini, olumsuz etkilerine rağmen başarıyla göğüsledi. Böylece, AVM’ler haksız rekabete rağmen halk sağlığının korunduğu, örnek mekanlar haline geldi.
AVM sektörü ayrıca yeşil bina, enerji verimliliği uygulamaları ve ambalaj atıklarının geri dönüşümü konusunda aktif bir rol oynayarak Türk ekonomisinin diğer sektörlerine de örnek teşkil ediyor. Türkiye’nin enerji verimliliği alanında ilk BREEAM sertifikalı AVM’si Erzurum’da hayata geçti. Bu yatırımın Erzurum’da gerçekleşmesi, ülkenin farklı bölgelerinde çevre konusunda farkındalık yaratmak açısından büyük önem taşıyor. Ümraniye Meydan M1 AVM, Uluslararası Alışveriş Merkezleri Konseyi’nin Avrupa’da düzenlediği yarışmada “en iyi doğal kaynak kullanım ödülü”ne layık görüldü.
Alışveriş mekezleri, günlük 3,5 milyona yakın ziyaretçi sayısıyla, tüketiciye yönelik bilinçlendirme kampanyalarının en etkin şekilde yürütüldüğü alanlar oldu. Örneğin, doğada 2 yılda yüzde 100 oranında çözünen poşetlerin ve file, bez çanta gibi plastik poşete alternatif ürünlerin tüketiciyle buluşmasında, enerji verimliliği yüksek ampullerin kullanımının yaygınlaşmasında AVM’ler ve organize perakende sektörü işbirliği içinde çalıştı.
Benzer şekilde, kriz döneminde imalat sektörünü ayakta tutan, organize perakende sektöründe satış ve siparişlerin sürekliliğini sağlayan “Gün Bugündür” ve “Kriz Varsa Çare de Var” kampanyaları da AVM’ler aracılığıyla tüketiciyle buluştu.
AVM sektörünün, ekonomiye katkılarını sürdürülebilir, doğaya ve insana saygılı uygulamalarıyla devam ettireceğine inanıyorum.
Mehmet T. Nane
AMPD Yönetim Kurulu Başkanı